شنبه , ۲۰ آذر ۱۳۹۵
خانه / مقالات / تاریخ بوشهر / تاریخچه بندر عسلویه
تاریخچه بندر عسلویه

تاریخچه بندر عسلویه

بندر عسلويه در 70 كيلومتري جنوب شرقي كنگان و 37 كيلومتري شرق بندر طاهري در راس خليج ناويند بين مدار 27 درجه و 28 دقيقه عرض شمالي و 52 درجه و 37 دقيقه طول شرقي واقع شده و فاصله آن تا مركز استان (بوشهر) 308 كيلومتر است. درباره نامگذاري عسلويه، زنده ياد مهندس احمد حامي در كتاب “سفر جنگي اسكندر مقدوني به ايران و هندوسستان بزرگترين دروغ تاريخ است” از عسلويه با حرف اول الف نام برده و اظهار داشته است اين نام هم مثل بسياري از نام هاي منطقه مثل خارك، لارك، تنب و… يك نام ايلامي است و از دوره ايلامي ها به جا مانده است و كلمه “اسلو” با حرف الف در ابتدا به معناي آبگير، استخر و محل توقف كشتي ها است . آقاي محمد تقي مصطوي نيز در كتاب اقليم پارس اين مطلب را بر اساس كفته مهندس حامي تكرار كرده است. برخي مورخان و محققان متاخر عسلو را داراي چشمه ها و آب هاي شيرين دانسته اند و معتقدند به همين جهت بر آن نام عسلويه نهاده اند.
به اعتقاد برخي افراد، عسل به معناي درياي خروشان بوده و بر همين اساس حدس زده اند احتمالا عسلويه منسوب به در ياي مواج است. همچنين در جاي ديگري گفته شده عسل يعني سرعت عمل و شتاب در حركت و عسلويه بدان جهت به اين نام شهرت يافته كه داراي ناخدايان چابك و چالاك در امر دريانوردي بوده است.

جغرافي نويسان تا قرن دهم هجري نامي از عسلويه به چشم نمي خورد. در حالي كه نام شهرها و بندرهايي مثل كنگان، سيراف، گناوه و غيره در بسياري از مكتوبات گذشتگان مشهود است. از اواخر قرن دهم و آغاز قرن يازدهم هجري،به اين سو در كتابها به نام عسلويه بر مي خوريم.

به تاييد همگان پرتغالي ها 117 سال يكه تاز مناطق خليج فارس و درياي عمان مخصوصا در نواحي بحرين،هرمز،بندر عباس و قشم بوده اند. پرتغالي ها در سال 997 ه.ق بر بحرين تسلط يافتند. هشتادو چهار سال پس از آنكه ركن الدين مسعود فالي برادر وزير حاكم بحرين، از الله وردي خان حاكم فارس براي راندن پرتغالي ها از منطقه تقاضاي ياري نمود، الله وردي خان پدر امام قلي خان فاتح هرمز، رئيس معين الدين فالي را مامور تصرف بحرين نمود.

معين الدين فالي در سال 1011 ه.ق سپاهيان خود را در بندر عسلويه به كشتي نشاند و به بحرين حمله كرد و آنجا را از دست پرتغالي ها خارج ساخت. البته در اثناي همين لشگر كشي معين الدين فالي مجروح شد و در گذشت.

بر اساس نوشته هاي محققان علت استفاده معين الدين فالي از اسكله عسلويه از كار افتادن بندرگاه سيراف به واسطه زلزله و طغيان آب دريا بوده در حالي كه بندرگاه عسلويه آباد و آماده بهره برداري بوده است.

از آن زمان به اين سو نام عسلويه در كتاب هاي تاريخ و جغرافي ديده مي شود.

از قرن دوازدهم هجري(قرن هيجده ميلادي)، طوايف و قبايل بسيار از نواحي مختلف بحرين، عربستان و عمان وارد ايران شده و در سرزمين هاي جنو بي يعني مناطق مختلف بوشهر سكني گزيدند از جمله طوايف آل مذكور،آل بلاد،آل نصور،آل حرم وغيره. دو طايفه اخير (آل نصور، آل حرم) در زمان دولت صفوي وارد ايران شده و در جنوب ايران مقيم گشتند. آل نصوري از زمان حكومت صفوي مقيم بنادر كنگان،طاهري،عسلويه و گاوبندي شدند كه بعد ها عسلويه در اختيار خاندان آل حرم قرار گرفت. شيوخ آل نصور از طايفه بني خالد هستند كه گروهي از آنها مقيم مكه مكرمه و گروهي ديگر در محلي به نام “النعيمه” در قطيف سكونت داشتند.

در سال (1135 هجري / 1717 ميلادي) شيخ جباره اول نصوري، جزيره بحرين را از دست سلطان بن سيف ثاني امام مسقط خارج  ساخت و اين جزيره به تصرف آل نصور درآمد. اما در سال 1150 هجري قمري نادر شاه افشار، فرمان خروج بحرين را از دست شيخ جباره صادر كرد. محمد تقي خان،بيگلر بيگي فارس، بنا به فرمان نادر، لطيف خان دريا بيگي فرمانده كشتي هاي نادري در خليج فارس را مامور فتح بحرين كرد و او در سال 1150 هجري قمري زماني كه شيخ جباره در سفر حج بود بر سرزمين بحرين تاخته و بر آن كشور استيلا يافت. از آن پس طايفه آل نصور براي هميشه مقيم ايران گشته و دو بندر از بنادر جنوبي ايران را به احترام بنادر زادوبوم خود در عربستان با نام هاي جديد ناميدند؛ يكي بندر تمبك (تنبك) در 18 كيلومتري جنوب شرقي كنگان كه به نام بندر “عينات” و ديگري بندر نخل كه به نام “النعيمه”موسوم ساختند. نظر به اينكه به دنبال نام شيخ جباره نصوري، پسوند “طاهري” قرار داشت و در اصل شيخ جباره نصوري طاهري بود، در حاشيه ويرانه هاي سيراف بندر جديدي تاسيس كرده وآن را بندر طاهري ناميدند.

75 سال بعد، شيخ جباره دوم پسرشيخ محمد و نوه شيخ حاتم اول به آل عتوب حكم كرد تا بحرين را از آل سعود بازپس گيرد. شيخ جباره دوم صاحب سه پسر به نام هاي؛شيخ حسن،شيخ مذكور،شيخ حاتم دوم بود.

در همين سالها طايفه آل حرم بر عسلويه حكم مي راندند وشيخ ابراهيم آل حرم حكومت عسلويه را در اختيار داشت.

چنانكه گفته شد بين خاندان نصوري و خاندان آل حرم هميشه جنگ و نزاع بود. شيخ جباره دوم به عمران و آبادي بنادر كنگان و طاهري توجه بسيار مبذول داشت و قلعه زيباي بندر طاهري معروف به قلعه شيخ را در سال 1224 ه.ق بنا نهاد. پس از او پسرش حاتم سوم به تكميل و اتمام ساخت آن قلعه همت گمارند.

در سال 1293 ه.ق كه شيخ حسن آل نصور از كنگان رهسپار گاوبندي شده بود هنگام غروب براي اداي نماز در كناره بندر عسلويه فرود آمد، به محض آنكه خبر به شيخ ابراهيم آل حرم بردند وي دستور دستگيري شيخ حسن را صادر كرد و متعاقب آن در همان شب شيخ حسن را به قتل رساندند.

در سال 1294 ه.ق به خونخواهي برادر بر عسلويه تاخت، شيخ ابراهيم آل حرم كه با لباس مبدل قصد فرار از معركه را داشت دستگير شد و به فرمان شيخ مذكور، به همراه دو تن ديگر از شيوخ آل حرم يعني شيخ سيف و شيخ محمد به قتل رسيدند. مطلعان نوشته اند كه شيخ مذكور در آن يورش عسلويه را ويران كرد.

نا گفته نماند كه در جنگ جهاني اول كه انگليسي ها به نواحي جنوب تاختند و واقعه دليران تنگستان در منطقه بوشهر پديد آمد، در نواحي كنگان و بندر لنگه نيز مشابه چنين وقايعي رخ داد و شيخ مذكور عليه انگليسي ها مبارزات بسيار نمود. در آن زمان مردي به نام آقا بدر اهل بندر لنگه كه كنسول دست نشانده انگليس در آن بندر بود در راستاي سازش با انگليسي ها قصد جلوگيري از مبارزات را داشت كه شيخ مذكور عليه او لشگر كشيد و با كمك تفنگچي هاي تنگستاني و رئيس حسين بنه گزي به لنگه تاخت كه در آن درگيري آقا بدر و برادرش به ضرب گلوله رئيس حسين بنه گزي كشته شدند اما در غروب همان روز رئيس حسين نيز توسط تفنگچي هاي طرفدار آقا بدر به قتل رسيد.

شيخ مذكور هنگام پياده شدن انگليسي ها در بندر “چيرو” در نزديكي جزيره كيش، آنها را به گلوله بسته و مانع ورود آنها به خاك ايران شد. شيخ مذكور تا سال 1297 ه.ق كه با عهد شكني خدا كرم خان بويراحمدي و پسرش محمدحسن خان به دام فرهاد ميرزا معتمدالدوله والي فارس افتاده و در شيراز اعدام شد،بر نواحي كنگان و عسلويه و طاهري و گاوبندي حكم مي راند و قلعه سرخ گاوبندي را مرمت نموده و مقر حكومت خود قرار داده بود. پس از شيخ مذكور، پسر او شيخ حاتم دوم و پس از وي نوه اش شيخ حاتم سوم به حكومت كنگان و طاهري رسيدند اما عسلويه ديگر روي آباداني نديد و سال ها در قالب يك روستاي كوچك بندري جزو بنادر ثلاث به حيات خود ادامه داد. فراموشي و انزواي عسلويه تا سال هاي اخير ادامه داشت كه پس از احداث تاسيسات عظيم انرژي پارس جنوبی به عنوان يكي از قطب هاي مهم و منحصر به فرد انرژي ايران به جهانيان معرفي شده است.

منبعوبلاگ مطالعات خلیج فارس

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>