شنبه , ۲۰ آذر ۱۳۹۵
خانه / مقالات / تاریخ بوشهر / معرفی تمدن های ماهروبان و شی نیز

معرفی تمدن های ماهروبان و شی نیز

2162105477556264386

ماهرویان یا مهروبان:

از بنادر قدیمی دیگرایران بندر مهروبان یا ماهی روبان یا مهروبان می باشد که اسم اول صحیح تر است. این بندر که خرابه های آن در یک فرسخی شمال بندر دیلم دیده می شود، بعضی از جغرافی نویسان جای آن را کنار رودخانه تاب در هندیجان دانسته اند، و گمان کرده اند که خرابه های آن در بستر این رودخانه مدفون شده است در حالیکه چنین نیست، به قول یاقوت حموی این بندر در اقلیم سوم در طول 5/76 درجه و عرض 30 درجه قرار گرفته است. اصطخری می گوید مهروبان از بنادر ارجان به شمار می رفته و در قرن چهارم شهری آبادان بوده و مسجدی خوب و بازرای پررونق داشته است.

ناصرخسرو علوی در سال 443 هجری مهروبان را دیده و درباره اش گفته است: شهری است بزرگ برلب دریا نهاده بر جانب شرقی و بازاری بزرگ د ارد و جامعی نیکو اما آب ایشان از باران است، و غیرآب باران چاه و کاریز نبود که آب شیرین دهد. ایشان ( شهر ماهرویان) را حوض ها و کاریزها بود که هرگز تنگی آب نبود و در آنجا سه کاروانسرای بزرگ ساخته اند هریک از آن چون حصاری است محکم و عالی و در مسجد آدینه آنجا بر منبر نام یعقوب لیث دیدم…

سلطان علی سلطانی می نویسد: آثار خرابه های این شهر در امامزاده شاه عبدالله که میانه هندیجان و بندردیلم در یک فرسخی شمال بندردیلم واقع است، نمایان است. تجارت غربی فارس و اصفهان از راه دهدشت بتوسط این بندر انجام می گرفته است. آثار ساختمان راه باستانی در کوهستان کوه کیلویه که از مهروبان به ارجان (بهبهان) و از طریق کوه کیلویه به اصفهان می رفته است، از کوه بری و سنگ چین کردن گردنه ها و پل ها در این راه فراوان دیده می شود.

این بندر از صدر اسلام تا اوایل قرن پنجم هجری بزرگترین بنادر فارس در شمال خلیج فارس بوده است نظیر بندر سیراف….

برای اطلاعات بیشتر در زمینه مطلب آخر رجوع کنید به سمینار خلیج فارس سخنرانی سلطانعلی سلطانی و دریانوردی ایرانیان جلد اول اسماعیل رائین.

سي نيز یا شی نیز:

سی نیز یا شی نیز بندر معتبری بوده بین بندردیلم و گناوه که خرابه های آن در قریه حصار در بیست کیلومتری جنوب بندردیلم دیده می شود و بقول ابن بلخی خرما و روغن چراغ آن معروف بوده و آب و هوایی نیکو داشته است. سی نیز تقریباً در نوشته های همه مورخان و جغرافی دانان آمده است.

اصطخری می گوید: این شهر از مهروبان بزرگتر است و در کنار خوری واقع گردیده که تا دریا نیم فرسنگ فاصله دارد…

مقدسی می گوید: قرمطیان در اوائل قرن چهارم سی نیز را تصرف کرده و اهالی شهر را کشتند و شهر را ویران ساختند…اما ابن بلخی در اوایل ششم و حمدالله مستوفی در قرن هشتم از آبادی و عمران این شهر یاد کرده اند و گفته اند: سی نیز یا شی نیز شهری است آبادان و کتان در آنجا هم کاشته و هم بافته می شود.

بعقیده سلطانعلی سلطانی سی نیز در زمان حمدالله مستوفی آباد نبوده است و اینهم اشتباه دیگری است از مستوفی.

سلطانی می نویسد: سی نیز در کنار خلیج فارس واقع است که اکنون قریه حصار نامیده می شود. خوری به نام امام حسن در اینجا هست که موقعیت بندری مهمی دارد. چاههای آب شیرین و خوشگواری دارد. از قریه عامری که در 18 کیلومتری دیلم در دامنه بند استخر است تا قریه حصار و مهروبان آجرشکسته و ابنیه ویران زیادی دیده می شود و نشان می دهد که این منطقه در قدیم تماماً شهر و آبادیهای متصل بهم بوده اند.

برای کسب اطلاعات بیشتر به کتاب “آثار شهرهای باستانی خلیج فارس” نوشته احمداقتداری و فارسنامه بلخی مراجعه نمائید.

حال با تمام این توضیحات و مستندات تاریخی و گزارش گزارشگران، سیاحان و تاریخ نویسان:

1- آیا می شود به عظمت این دو تمدن بزرگ یعنی ماهرویان و شی نیز در قرنهای 4 و 5 و قبل از آن اقرار ننمود و آن را نادیده گرفت؟
2- چگونه می توان تاریخ سراسر باعظمت و پرسابقه این دیار را نادیده گرفت؟
3-راستی راز اضمحلال ، افول و زوال تدریجی این تمدنهای بزرگ چه بوده است؟
4-    آیا می توان اذهان داشت که با افول و اضمحلال این تمدنهای بزرگ دیگر نام و نشانی از آنها باقی و برجای نمانده باشد؟
5-و آیا مردمان دیگر دیار تاریخی که ریشه ای کهن نیز دارند، یعنی مردمان بندردیلم و دشت بزرگ لیراوی نام و نشانی از این تمدنهای بزرگ ماهرویان و شی نیز نیستند؟

 

پرفسور گاوبه دانشمند اتریشی (هاینس گاوبه 1342 ) که از طرف موسسات آلمانی به مناطق جنوبی ایران آمد و یکی از گسترده ترین و علمی ترین تحقیق را در مورد منطقه لیراوی انجام داده است، شرح دیدار خود را از منطقه تاریخی مهروبان اینگونه آورده است:

« تقریباً در فاصله 20 کیلومتری شمال تا شمال غربی (340 درجه) بندردیلم و مستقیماً در ساحل خلیج فارس دهکده شاه عبدالله قرار دارد. این ده تشکیل شده از خانه های معدودی که گرداگرد امامزاده از دوره بعداز صفوی ساخته شده اند. امامزاده مذکور از اهمیت و اعتبار ویژه ای برخوردار است. وقتیکه من آنجا بودم زائرین برای زیارت از هندیجان و بندردیلم و دیگر نقاط آمده بودند. دهکده مزبور بر بالای تپه ای کشیده و طویل که چندمتر بیشتر با اطرافش اختلاف سطح ندارد. قرار گرفته است.  در شمال و جنوب امامزاده شاه عبدالله تپه های مشابهی دیده می شود بر روی تپه ای در شمال امزاده شاه عبدالله که به این امامزاده متصل است، آثاری از یک آبادی باستانی خود نمایی می نماید این تپه دارای 1400 متر درازا و در قسمت بالا برابر 200 متر پهنا می باشد. تپه مذکور را ساکنان دهکده امامزاده شاه عبدالله (شاه مهروبان) یا بندرمهروبان می نامند…این منطقه همان محلی است که در آن، شهر بندری قرون وسطایی مهم و پرعظمت یعنی مهروبان یا ماهرویان قرار داشته است. این تپه از سفالهای قرون وسطایی نیز پوشیده شده است. خرده سفالهای چینی فراوان که در جاهای دیگر به ندرت یافت می شود، دقت ما را در آنجا به خود جلب کرد. در سوراخهایی که اهالی بومی برای یافتن سنگ جهت ساختن خانه هاشان ایجاد کرده اند، آثاری از دیوارهایی که از سنگ و یا آجرهای مربع زرد ساخته شده نیز بدست آمده است… البته بقایای این ابنیه در سطح دیده نمی شود. فقط در نزدیکی انتهای باختری این تپه توده مجزایی از یک دیوار کم گود باقیمانده است. در تپه های که در جنوب امامزاده شاه عبدالله واقع شده اند خرده سفالهایی یافت می شود…»

تپه مهروبان تقریباً 480000 مترمربع وسعت داشت و در آنجا به طور متوسط 160 میلیمتر باران می بارید. و بنابراین در تمام مساحت بندرمهروبان حدود 76400 مترمکعب آب فرو می رفت. اگر فرض کنیم که فقط 10% این آب می توانست ذخیره شود، می بایستی حدود 40 آب انبار 100 مترمکعبی موجود می بود. البته باید شش ماه خشک از سال یعنی از ماه اردیبهشت تا مهر را هم به حساب آوریم که فقط از آب ذخیره شده استفاده می گردید. از این مقدار آب می توانستند5000 سکنه هر کدام در روز چهار لیتر مصرف نمایند و البته به این رقم سکنه مسافرین و دامها نیز اضافه می شود و بدین دلیل بایستی انتظار داشت که آب انبارهای ذخیره آب در بندرمهروبان بزرگتر بوده باشند..

بدون شک یکی از مهمترین موانع و تنگناهای فراروی بندرتاریخی و پرعظمت مهروبان در دوران رونق آن بندر موضوع چگونگی تأمین آب مورد استفاده ساکنین بوده است. که مردمان این دیار تاریخی را با مشکل مواجه می ساخته است…

منبع: «نهضت ابوسعید گناوه ای» نوشته استاد گرانقدر دکتر سیدجعفرحمیدی
به نقل از وبلاگ مطالعات خلیج فارس

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>