زایر خضر خان اهرمی

زائر خضر خان اهرمی

زائر خضر خان اهرمی

تاریخ تولد: حدود 1280 ه ق در روستای شمشیری از توابع دهستان باغک
تاریخ فوت: 1241 ه ق / فروردین 1301 ه ش در شهر اهرم
محل سکونت: شهر اهرم
نوع فعالیت: مبارزات ضد استعماری

زائر خضر فولادی فرزند حاج محمد علی از فرماندهان مبارز با استعمار در تنگستان در بحبوحه جنگ جهانی اول بود. او بسال 1241 خورشیدی در روستای شمشیری از توابع باغک تنگستان متولد شد. در جوانی سوارکاری، تیراندازی و ادبیات آموخت و به شاهنامه فردوسی علاقه فراوان داشت. وی همگام با رئیسعلی و پس از شهادت او بطور مستقل به مبارزات خود ادامه داد. شش روز پس از شهادت رئیسعلی بواسطه مبارزه بی امان با دشمن از سوی علمای فارس و بوشهر به “امیر اسلام” ملقب گردید. در سال 1297 خورشیدی زائر بکمک شیخ حسین خان چاهکوتاهی و غضنفرالسلطنه برازجانی مانع عبور انگلیسها از تنگستان و رفتن به برازجان شد. در این جنگ زائر به کوه های خائیز پناهنده شد و پس از یکسال سرانجام موفق شد به اهرم بازگشته و ضابطی آنجا را برعهده گیرد.

زائر خضر خان در فروردین 1301 خورشیدی در توطئه ای پلید بهمراه پسرش سام خان توسط یکی از مهمانش به قتل رسیدند. قلعه کلات در اهرم از او بیادگار مانده که هم اکنون جای گلوله توپ جنگی انگلیسها بر دیواره آن هویداست . قلعه ای که مدتی اسرای انگلیسی در عین احترام برای معاوضه با اسرای خودی در آن نگهداری می شدند.

 

بوق شاخی

بوق شاخی محله کوتی بوشهر

در آئین سوگواری در بوشهر و در فراخوانی بنام سنج و دمام ، هنگام نواختن از بوقی استفاده می شود که به بوق شاخی معروف است و هر کسی را یارای دمیدن در آن و نواختنش نیست . قدیمی ترین یادی که از آن در تاریخ شده مربوط به دورۀ صدر اسلام است و ابن خلدون نیز به صدای تیز و رسای آن اشاره داشته .
گفته شده که این ساز از شاخ حیوانی آفریقایی بنام “سیتاتونگا ” ساخته شده .شمار بوقهای شاخی قدیمی در بندر بوشهر به پنج یا شش می رسد و افراد محل و بویژه بانیان مساجد تعصب خاصّی به آن دارند . بطور مثال در مسجد شنبدی فقط در یک یا دو شب بخصوص از آن استفاده می شود . این سازها که از زنگبار تهیه شده قدمتی بیش از یک قرن دارند.
این تصویر مربوط به بوق مسجد شیخ سعدون کوی کوتی است . در یک مورد که نگارنده در جریان آن است فردی از یکی از شهرهای دیگر که به قیمت گزاف حاضر به خریدن آن شده بود با نهیب “حاج هاشم روانان ” بانی مسجد از محل رانده می شود چرا که مردم معتقدند هیچ قیمتی را بر این ساز مقدّس نمی توان گذاشت.
عکس: مهدی روانان
ادیت: پوریا بهرام نژاد

آشنایی با شناورهای دریائی

در جنوب و در نوار ساحلی برای صیادی و تجارت از شناورهایی استفاده میشد که بنا به کارکردشان حجم و انواع مختلفی داشتند.
چند نمونه از این شناورها عبارتند از: بتیل (betil)، بگاره (bogareh)، بلم، ورجی (varji)، هوری، بوم، ماشووه، سمبوک، ناکو، غراب، جالبوت و …
امروز اما اکثر شناورها از جنس فایبرگلاس است و شناور چوبی کمتر ساخته می شود و در نتیجه شغل سنتی “گلافی” (لنج سازی) رو به نابودی است.

در بوشهر به لنج (جهاز) صیادی ، “سماچ” و به جهاز تجاری ، “سفاری” گفته می شود.

گرگور

گرگور وسیله ای قیفی شکل برای صید ماهی است که با سیم بافته می شود.البته در گذشته با نی خیزرانی بنام “باصچیل” ساخته میشد… این نی را از کشورهای آسیای جنوب شرقی و در سفر به سرزمینهایی مثل ملیوار(مالابار) به بوشهر می آوردند. نی ها را می خیساندند تا منعطف شود و آنگاه در هم تنیده میشدند در گرگور شکل پذیرد…بعدها از سیم بکسل لنجها با باصچیل ترکیب کردند تا گرگوراستحکام بیشتری یابد…امروز اما تمام گرگورها سیمی هستند. اما حسن باصچیل ها در این بود که چون در آب قرار می گرفتند بو دار میشدند و جلبکها بدور آن منزل میکردند و ماهیهایی که به هوای جلبک وارد گرگور میشدند ، دیگر راه فرار نداشتند.

در تمام فصول، صید با گرگور رایج است و حکم یک بانک را برای صیادان دارد که ماهیانی همچون : سنگسر – هامور – جش – شعری – سکن – حمام (کبوتر) – داغی و … را میهمان سفره ناخدا میکند.

گرگور

اولین چاه نفت ایران در استان بوشهر

استان بوشهر در حوزه های بسیاری سرآمد وپیشگام بوده و نشانه هایی مستند نیز در این باب وجود دارد. ازجمله وجود بندر باستانی سیراف با رونق و شکوه تجارتش که اولین سفرنامه ها ، اولین سفرهای تجارتی و بسیاری از اولین های دیگر را به دفتر افتخارات این کهن دیار منگنه کرده است.

به این مهم اضافه کنید مسجد و قلعه ی بردستان را. اولین چاپ سنگی، اولین توپ فوتبال، نخستین مدرسه به سبک نوین در جنوب ایران، اولین ناو جنگی و بسیاری از اولین های دیگر. اما گاه بسیاری از این موارد در دل تاریخ مکتوم میماند از جمله اولین چاه نفت ایران در دالکی که البته به بهره برداری نرسید وچون این طلای سیاه در مسجد سلیمان فواره زد به نام این شهر اولین چاه نفت ایران ثبت گردید.

اما به نقل از اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳: نشانه هایی از وجود معادن نفت در کوه های جنوبی دالکی وجود دارد. در دوران باستان چشمه های نفت و گاز به طور فورانی بر روی زمین قرار داشت و قطعات قیر چنان که در منابعی دیگر مثل تورات از وجود قیرهای شناور بر روی آب خبر داده شده، بر روی آب های دالکی هم جاری بوده است. در سال ۱۸۸۳میلادی و ۱۲۶۲ شمسی از طرف دولت ایران امتیازی برای استخراج نفت دالکی به یک نفر انگلیسی به نام ” آلبرت هوتن” داده شد. امتیاز انحصاری نفت دالکی و کمپانی هوتز و پسر که این امتیاز را دریافت کرد، برای نخستین بار در ایران به حفر چاه در دالکی پرداخت اما این چاه آن چنان عمیق نبود و به واسطه عدم استطاعت مالی شرکت هوتز حقوق خود را به شرکت معادن ایران واگذار نمود. این شرکت به منظور انجام مطالعات جهت کشف معادن گروهی از مهندسان خود را به ایران اعزام نمود. زمین شناسان این شرکت در سمنان ، دالکی و جزیره قشم به کاوش پرداختند و چاه هایی در دالکی و قشم به عمق ۲۷۰ و ۲۵۰ متر حفر کردند اما تلاش آن شرکت نیز به سبب محدود بودن ذخیره سفره نفتی به نتیجه نرسید . به هر حال به دلایلی که شرح داده شد اولین چاه نفتی ایران به نام مسجد سلیمان خوزستان ثبت شد ولی در اصل اولین چاه در دالکی بوده است. بعید نیست اگر امروزه عملیات حفاری و گمانه زنی نفت و گاز در دالکی انجام شود نتایجی حاصل شود.

photo-0014

این عکس در موزه ی تاریخ آمستردام در کشور هلند با ذکر تاریخ و نام دالکی که در زیر عکس آمده موجود میباشد و سندی است معتبر بر وجود اولین چاه نفت ایران در استان بوشهر ، شهرستان دشتستان،شهر دالکی.

به نقل از وبلاگ شخصی شاهین بهرامی نژاد