لنج سازی (گلافی)

لنج سازی

لِنج گونه‌ای از کشتی کوچک یا قایق بزرگ باری و مسافری است که در خلیج فارس و دریای عمان و اقیانوس هند دیده می‌شود. لنج‌ها بر پایه قایق‌های بادبانی رایج در خلیج فارس ساخته می‌شود با این تفاوت که به جای بادبان با موتور حرکت می‌کند. عرشه باز یا نیمه‌باز دارد. از دهه ۱۹۵۰ میلادی موتور بنزینی یا دیزل برای پیشراندن لنج‌ها بکار رفت و امروز بیشتر لنج‌ها موتور دارند.

لنج در فارسی از واژهٔ انگلیسی Launch گرفته شده، که خود آن نیز از واژهٔ اسپانیایی Lancha آمده‌است. در سواحل شرقی آفریقا آن را «دهو» می‌خوانند. در جنوب به کسانی که در کار ساخت لنج می‌باشند جلاف یا گلاف گفته می‌شود.به اتاق ناخدا قماره و به انبار پائینی خن گفته می‌شود. در ایران لنج‌ها در کرانه‌های خلیج فارس بسیار یافت می‌شوند و لنج‌سازی یکی از صنایع بومی مردمان خلیج فارس است.

لنج‌سازى و قایق‌سازى از قدیمى‌ترین و مهم‌ترین صنایع دستى جنوب ایران است و سابقهٔ‌ آن به دورهٔ‌ افشاریه مى‌رسد. این صنعت در سال‌هاى اخیر به واسطهٔ افزایش مبادلات دریایى و صید ماهى از رونق زیادى برخوردار شده است. نیروى شاغل این صنعت منحصر به همان «گلافان»، (سازندگان لنج و قایق) قدیمى است. مصالح اولیهٔ مورد نیاز چوب‌هاى جنگلى مقاوم در مقابل رطوبت براى اسکلت و تخته‌هاى مرغوب هندى به نام ساى براى بدنه آن است. بقیهٔ مصالح از محل تهیه مى‌شود. هنوز وسیلهٔ کار گلافان بسیار ابتدایى است که سبب کندى کار و کمى تولید سالیانه مى‌شود. مهم‌ترین مراکز تولید این صنعت عبارت‌اند از بوشهر، بندر ریگ، بندر گناوه، جزیره شیف و برخى دیگر از بنادر جنوب ایران.

تصاویر زیر کاری از سید علی هاشمی روایتگر لنج سازی در بندر کنگ استان هرمزگان می باشد.

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

لنج سازی

تصاویر از لنگه نیوز

سفالگری

سفالگری در بوشهر

بدليل اهميت حياتي آب در منطقه گرم و كم آب بوشهر،  تهيه وسايلي كه بتواند در خنك كردن و خنك نگاه داشتن آب ايجاد نمايد از ديرباز مرسوم بوده و كارگاههاي كوزه گري كه عمدتاً در كنار تهيه وسايل خنك كننده آب به ساخت فرآورده هاي سفالين مورد نياز از قبيل: كوزه آب، كوزه قليان، سر قليان، حب يا حبانه، كشك ساب، كاسه و بشقاب و غيره مي پردازد. خاك مصنوعي مورد نياز سفالگران نيز از معادن موجود در اطراف شهرهاي آنان تأمين مي گردد و شيوه توليد با چرخهاي سفالگري  سنتي مي باشد كه در شهرهاي برازجان، كنگان، ديلم، اهرم و دشتي داير بوده است ولي بتدريج از رونق و فعاليت كنار رفته اند.
مراكز مهم توليد سفال در استان بوشهر عبارتند از:
شهرستان دشتستان و كنگان

حصیربافی

حصیربافی در بوشهر

حصيربافي در استان بوشهر بدليل فراواني برگ و الياف درخت خرما و گياهان خودرو در مناطق باتلاقي و شوره زار از ديرباز رايج بوده است و تقريباً اكثر روستائيان بويژه مردان در دوران فراغت از فعاليت هاي كشاورزي به آن اشتغال مي ورزند. فراواني مواد اوليه مورد نياز و كاربرد گسترده محصولات حصيري موجب افزايش بازدهي اقتصادي اين حرفه و عموميت آن بوده است. مهم ترين محصول حصيري استان بوشهر كه هم از نظر اقتصادي خود مصرفي داراي اهميت ويژه اي بود و هم در گذشته در ممالك عربي بازار مناسبي داشت. نوعي فرش حصيري بنام (تك) است كه معمولآً با 8 ساعت كار يك بافنده ماهر در ابعاد 200×200 سانتي متر بافته مي گرديد و بهترين وسيله براي پوشش سقف كپرهاي روستائي بود.
ساير محصولات حصيري كه در روستاهاي استان بوشهر توليد مي شوند عبارتند از: تويزه يا جاناني ـ مخرف كه نوعي زنبيل كوچك است ـ بادبزن ـ كلاه حصيري تلي كه ظرف مناسبي براي نگهداري حبوبات و غلات است، زير داغي ـ كپو ـ چاكان كه سبد جمع آوري خرما و يا كپه ترازو است.
مراكز مهم توليد حصير در استان بوشهر عبارتند از:
شهرستان گناوه – ‌تنگستان- دشتي – دشتستان – كنگان.

آشنایی با شناورهای دریائی

در جنوب و در نوار ساحلی برای صیادی و تجارت از شناورهایی استفاده میشد که بنا به کارکردشان حجم و انواع مختلفی داشتند.
چند نمونه از این شناورها عبارتند از: بتیل (betil)، بگاره (bogareh)، بلم، ورجی (varji)، هوری، بوم، ماشووه، سمبوک، ناکو، غراب، جالبوت و …
امروز اما اکثر شناورها از جنس فایبرگلاس است و شناور چوبی کمتر ساخته می شود و در نتیجه شغل سنتی “گلافی” (لنج سازی) رو به نابودی است.

در بوشهر به لنج (جهاز) صیادی ، “سماچ” و به جهاز تجاری ، “سفاری” گفته می شود.

گرگور

گرگور وسیله ای قیفی شکل برای صید ماهی است که با سیم بافته می شود.البته در گذشته با نی خیزرانی بنام “باصچیل” ساخته میشد… این نی را از کشورهای آسیای جنوب شرقی و در سفر به سرزمینهایی مثل ملیوار(مالابار) به بوشهر می آوردند. نی ها را می خیساندند تا منعطف شود و آنگاه در هم تنیده میشدند در گرگور شکل پذیرد…بعدها از سیم بکسل لنجها با باصچیل ترکیب کردند تا گرگوراستحکام بیشتری یابد…امروز اما تمام گرگورها سیمی هستند. اما حسن باصچیل ها در این بود که چون در آب قرار می گرفتند بو دار میشدند و جلبکها بدور آن منزل میکردند و ماهیهایی که به هوای جلبک وارد گرگور میشدند ، دیگر راه فرار نداشتند.

در تمام فصول، صید با گرگور رایج است و حکم یک بانک را برای صیادان دارد که ماهیانی همچون : سنگسر – هامور – جش – شعری – سکن – حمام (کبوتر) – داغی و … را میهمان سفره ناخدا میکند.

گرگور

گبه بافی

گبه، هنر زخم سر انگشتان دخترکان دیار من ….
شاخص‌ترین محصول صنایع دستی استان بوشهر نوعی فرش بنام گبه‌ است. علاوه برآن بافت انواع قالی و قالیچه در تقاط مختلف روستایی در میان عشایر ساکن در روستاها رایج می باشد .در استان بوشهر بافندگان به دو قشر تقسیم می شوند. یک عده بافندگانی هستند که مواد اولیه را به سرمایه خوشان تهیه می کنند و می فروشند که از وضعیت اقتصادی خوبی برخوردارند. قشر دیگر به صورت دستمزدی کار می کنند و مواد اولیه را از سایر منابع تحویل می گیرند.

سابقه تاریخی: در هر جا که دام وجود داشته‌ است، انسان به کاربرد پشم گوسفند پی برده و بعدها بافت گبه و گلیم درهمان مناطق معمول شده‌است، روستای شول قدمت دیرینه در گبه بافی دارد. بعد از آن سرمک، رود فاریاب، ده کهنه و غیره…
در این مناطق طرح‌ها بیشتر الهام گرفته از طبیعتی است که در محل زندگی آنان وجود دارد، مانند نقش بز، پرنده و درخت که در قالی و گبه‌ها دیده می‌شود. ممکن است به صورت طرح بندی باشد، یعنی یک قطعه از طرح در سر تا سر فرش چه در طول چه در عرض تکرار شده باشد. طرح هندسی هم در بافته‌ها یشان دیده می‌شود گبه‌های این مناطق صادراتی هستند و برای کشورهای اروپایی سفارش می‌گیرند. گبــه‌های امروزی با استفاده از طـرح‌ها و نقش‌های که به بافندگان داده می‌شود آماده می‌شود و طرح‌ها اصالت دیرین را ندارند. در گذشته همه گبه‌ها به رنگ خود پشم بافته می‌شد و رنگ دیگری نداشت.

مشخصات یک گبه مرغوب:

1-دار محکم باشد .
2-چله کشی به خوبی انجام شده باشد.
3-گره باید محکم زده شود.
4-شانه به خوبی زده شود.
5-نخی را که بعد از گره زدن می بافند، به اصطلاح زنجیری، که در روستای شول به آن تپ کو می گویند به خوبی بافته شود و روی آن شانه زده شود.

صدفسازی و تاكسي درمی

تاکسیدرمی و صدفسازی

اگرچه ساخت كالاهاي زيباي صدفي و خشك كردن موجودات دريائي در استان بوشهر هم به چشم مي خورد ولي به نسبت سواحل طولاني استان و وفور صدف و گوشواره هاي متنوع دريائي كالاهاي جذاب و زيباي صدفي در استان رشد لازم را پيدا نكرده است. شايد علت اين امر فقدان كارگاه‌هاي مجهز و عدم توليد كالاهاي ارزشمند صادراتي  باشد كه باعث ايجاد درآمد و رونق كافي مي‌گردد. لذا در صورت ارائه طرح‌هاي مورد پسند بازراهاي صادراتي خارج از كشور و با ايجاد كارگاه‌هاي مجهز و اعزام صنعتگران به نمايشگاه‌هاي ذيربط امكانات بالقوه توسعه اين رشته از فعاليت هاي مولّد و ارزآور نيز وجود دارد كه نيازمند حمايت و سرمايه گذاري لازم و ايجاد انگيزه كافي مي باشد.

با این وجود تقریبا در تمامی نواحی ساحلی استان بوشهر می‌توان محصولات صدف‌سازی و تاکسیدرمی را که متقاضیان زیادی را نیز به خود جلب کرده اند یافت.