مراسم زار (لیوا)

مراسم زار (لیوا)

دربارهٔ «زار» اطلاعات زیادى در دست نیست. گویا عقاید مربوط به بادهاى «زار» از راه حبشه در سرزمین‌هاى اسلامى راه یافته است. مراسم مربوط به پایین آوردن زار در جنوب ایران غیر از آداب و رسومى است که در آفریقا و یا خشکى‌هاى دیگر انجام مى‌شود، ولى در هر حال هنوز این معتقدات رنگ و هواى تند آفریقایى خود را از دست نداده است.
اجراى مراسم معمولاً در شب‌هاى چهارشنبه برگزار مى‌شود. باباى زار عده‌اى را مأمور مى‌کند تا چوب خیزران به دست گیرند و دور آبادى و خانه‌ها بگردند. با این علامت زارى‌ها آگاه مى‌شوند که مراسم اجرا خواهد شد. زنان و مردان لباس‌هاى مخصوصى را مى‌پوشند، عطر مخصوص به صورت و تن خود مى‌پاشند و خود را براى رقص و بازى زار آماده مى‌کنند. هفت روز قبل از اجراى مراسم دواى مخصوصى که معجونى است از کندرک، ریحان، گشنه، زعفران، هل، جوز و زبان جوجه (گیاهى است که در کوه مى‌روید) تهیه مى‌‌کنند. باباى زار شخص بیمار را مدت هفت روز در حجاب و دور از چشم دیگران نگه مى‌دارد، بیمار نباید زن، سگ و مرغ ببیند و به طور کلى چشم هیچ زنى چه محرم و چه نامحرم نبایستى بر وى بیفتد (اگر بیمار زن باشد برعکس) فقط بابا و ماماى زار مواظب بیمار است. در تمام مدت حجاب، معجون تهیه شده را بر تن بیمار مى‌‌مالند و مقدارى هم به وى مى‌‌خورانند و دود آن را بخور مى‌دهند. در مجلس رقص، باباى زار مریض را با چوب خیزران مى‌زند و عده‌اى هم که معمولاً زنان و مردان سیاه و خوش صدا هستند با دهل‌هاى کوچک و بزرگ خود مجلس را غنى و پربار مى‌سازند. قبل از شروع مجلس سفرهٔ‌ مفصلى پهن مى‌شود که در آن از انواع غذاها تا گیاهان معطر و ریاحین جنوب و میوهٔ کنار و خرما و گوشت و خونى که براى درمان بیمار لازم است، وجود دارد. خون سر سفرهٔ خون قربانى بیمار است. شخص مبتلا تا خون نخورد باد به حرف در نمى‌آید. در هنگامى که رقص و پایکوبى شروع مى‌شود، ‌ شخص مبتلا نیز با حرکات موزون خود کم‌کم از حالت عادى خارج شده و از خود بیخود مى‌شود و در حالتى شبیه خلسه فرو مى‌رود. در این حال دیگر لهجهٔ باباى زار و شخص مبتلا لهجهٔ فارسى و محلى نخواهد بود، بلکه به زبان هندى و عربى یا سواحلى صحبت مى‌‌کنند. (این در حالى است که در حالت عادى هرگز نمى‌‌توانند هندى و یا سواحلى صحبت کنند).
وزن و آهنگ و ریتم موسیقى در مجلس نقش اساسى برعهده دارد. شخص مبتلا حال خود را نمى‌فهمد. در این میان تنها باباى زار مى‌‌تواند با وى حرف بزند. او از زار مى‌پرسد که اهل کجاست و اسمش چیست؟ و براى چه این مرد و زن را اسیر کرده است؟ زار به زبان خودش و هندى، عربى یا سواحلى جواب مى‌دهد! آنگاه باباى زار مى‌خواهد که زار مرکب خود (شخص مبتلا) را رها کند.
مراسم زار، گاهى چندین شبانه‌روز به طول مى‌انجامد و شخص زار بعد ا زخلاص شدن، براى همیشه در جرگهٔ اهل هوا در مى‌‌آید و به زارى معروف مى‌شود و همیشه باید لباس تمیز و سفید بپوشد و خود را مرتب بشوید و معطر کند، لب به مى نزد و هیچ کار خلافى نکند و گرنه زار دوباره آزارش مى‌دهد. این مراسم از گذشته تا به حال در سواحل و جزایر جنوب برگزار مى‌شود و در گذشته بسیار مفصل‌تر از امروز اجرا مى‌شده است.

 

 

تصاویر مراسم زار در جزیره قشم (۱۳۸۳)