مراسم زار (لیوا)

مراسم زار (لیوا)

دربارهٔ «زار» اطلاعات زیادى در دست نیست. گویا عقاید مربوط به بادهاى «زار» از راه حبشه در سرزمین‌هاى اسلامى راه یافته است. مراسم مربوط به پایین آوردن زار در جنوب ایران غیر از آداب و رسومى است که در آفریقا و یا خشکى‌هاى دیگر انجام مى‌شود، ولى در هر حال هنوز این معتقدات رنگ و هواى تند آفریقایى خود را از دست نداده است.
اجراى مراسم معمولاً در شب‌هاى چهارشنبه برگزار مى‌شود. باباى زار عده‌اى را مأمور مى‌کند تا چوب خیزران به دست گیرند و دور آبادى و خانه‌ها بگردند. با این علامت زارى‌ها آگاه مى‌شوند که مراسم اجرا خواهد شد. زنان و مردان لباس‌هاى مخصوصى را مى‌پوشند، عطر مخصوص به صورت و تن خود مى‌پاشند و خود را براى رقص و بازى زار آماده مى‌کنند. هفت روز قبل از اجراى مراسم دواى مخصوصى که معجونى است از کندرک، ریحان، گشنه، زعفران، هل، جوز و زبان جوجه (گیاهى است که در کوه مى‌روید) تهیه مى‌‌کنند. باباى زار شخص بیمار را مدت هفت روز در حجاب و دور از چشم دیگران نگه مى‌دارد، بیمار نباید زن، سگ و مرغ ببیند و به طور کلى چشم هیچ زنى چه محرم و چه نامحرم نبایستى بر وى بیفتد (اگر بیمار زن باشد برعکس) فقط بابا و ماماى زار مواظب بیمار است. در تمام مدت حجاب، معجون تهیه شده را بر تن بیمار مى‌‌مالند و مقدارى هم به وى مى‌‌خورانند و دود آن را بخور مى‌دهند. در مجلس رقص، باباى زار مریض را با چوب خیزران مى‌زند و عده‌اى هم که معمولاً زنان و مردان سیاه و خوش صدا هستند با دهل‌هاى کوچک و بزرگ خود مجلس را غنى و پربار مى‌سازند. قبل از شروع مجلس سفرهٔ‌ مفصلى پهن مى‌شود که در آن از انواع غذاها تا گیاهان معطر و ریاحین جنوب و میوهٔ کنار و خرما و گوشت و خونى که براى درمان بیمار لازم است، وجود دارد. خون سر سفرهٔ خون قربانى بیمار است. شخص مبتلا تا خون نخورد باد به حرف در نمى‌آید. در هنگامى که رقص و پایکوبى شروع مى‌شود، ‌ شخص مبتلا نیز با حرکات موزون خود کم‌کم از حالت عادى خارج شده و از خود بیخود مى‌شود و در حالتى شبیه خلسه فرو مى‌رود. در این حال دیگر لهجهٔ باباى زار و شخص مبتلا لهجهٔ فارسى و محلى نخواهد بود، بلکه به زبان هندى و عربى یا سواحلى صحبت مى‌‌کنند. (این در حالى است که در حالت عادى هرگز نمى‌‌توانند هندى و یا سواحلى صحبت کنند).
وزن و آهنگ و ریتم موسیقى در مجلس نقش اساسى برعهده دارد. شخص مبتلا حال خود را نمى‌فهمد. در این میان تنها باباى زار مى‌‌تواند با وى حرف بزند. او از زار مى‌پرسد که اهل کجاست و اسمش چیست؟ و براى چه این مرد و زن را اسیر کرده است؟ زار به زبان خودش و هندى، عربى یا سواحلى جواب مى‌دهد! آنگاه باباى زار مى‌خواهد که زار مرکب خود (شخص مبتلا) را رها کند.
مراسم زار، گاهى چندین شبانه‌روز به طول مى‌انجامد و شخص زار بعد ا زخلاص شدن، براى همیشه در جرگهٔ اهل هوا در مى‌‌آید و به زارى معروف مى‌شود و همیشه باید لباس تمیز و سفید بپوشد و خود را مرتب بشوید و معطر کند، لب به مى نزد و هیچ کار خلافى نکند و گرنه زار دوباره آزارش مى‌دهد. این مراسم از گذشته تا به حال در سواحل و جزایر جنوب برگزار مى‌شود و در گذشته بسیار مفصل‌تر از امروز اجرا مى‌شده است.

 

 

تصاویر مراسم زار در جزیره قشم (۱۳۸۳)

آشنایی با جزیره خارگ

جزيره ي خارگ يكي از مهم ترين جزاير موجود در خليج فارس است كه علي رغم وسعت كم، داراي اهميت فراواني از لحاظ تجاري، اقتصادي، نظامي و تاريخي است. طول تقريبي خارگ 8 كيلومتر و عرض آن 4 تا 5 كيلومتر است و مساحت اين جزيره كمتر از چهل كيلومتر مربع است. در 2 كيلومتري شمال اين جزيره، جزيره خارگو واقع شده كه از توابع جزيره ي خارگ محسوب مي شود.
از لحاظ آب و هوايي، اغلب جزاير داراي هواي گرم و مرطوب هستند. اين جزاير در حقيقت دو فصل  دارند: فصل تابستان كه بسيار گرم و طولاني است و پاييز كه نه سرد است و نه گرم.
جزيره خارگ كه در 29 درجه و 15 دقيقه و 25 ثانيه عرض شمالي و 50 درجه و 20 دقيقه و 29 ثانيه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ و در 46 كيلومتري غرب بوشهر واقع شده، در ژرفترين بخش خليج فارس قرار گرفته است. زمين شناسان پيدايش آن را به حدود 14000 سال پيش نسبت مي دهند.

ارتفاع خارگ از سطح دريا، در مركز آن 83 متر است و در امتداد طول اين جزيره تپه هاي فراواني در جهت شمال و جنوب به چشم مي خورد. يكي از ارتفاعات جزيره خارگ كوهي معروف به «تخت» ايت كه 76 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. ارتفاعات مركزي، اين جزيره را به شكل يك كشتي بادباني در آورده و همين ارتفاعات در مقابل بادهاي تند شمالي قد علم كرده و سواحل جنوبي را جهت پهلو گرفتن كشتي ها آرام و مطلوب كرده است.
جمعيت خارگ اكنون بیش از 20000 نفر است، كه در حدود 70 درصد آن ها مهاجراني هستند كه به دنبال استقرار شركت ملي نفت، ساكن اين جزيره شده اند.
شركت ملي نفت كش، شركت پايانه ها و صادرات مواد نفتي و شركت نفت فلات قاره، شركت پتروشيمي، فرودگاه، بيمارستان، دانشگاه آزاد اسلامي و … از جمله تاسيسات موجود در جزيره محسوب مي شوند.

اسکله خارک
اسکله خارک

«خارگ» در منابع تاريخي
جزيره ي خارگ، به روايت يونان، «ايكاريا» خوانده شده  و «بلين» مورخ رومي، در قرن اول پيش از ميلاد، آن را «آراكيا» و « استرابون» مورخ يوناني، از خارگ به نام «ايكاره» ياد كرده است.
«رومن گيرشمن» در مورد وجه تسميه خارگ، معتقد است كه ميان لفظ خارگ با نام تاريخي «خاكس» و ميان لفظ خاركس و لفظ «خواسپس» كه نام تاريخي رود كرخه است، رابطه يي وجود دارد.
سعيد نفيسي مي نويسد كه نام جزيره خارگ از كلمه خاراكنه گرفته شده و جزيره خارگ امروز جزو همين سرزمين خاراكنه بوده است.
آثار و بناهاي تاريخي جزيره خارگ
جزيره خارگ يا به قول جلال آل احمد «در يتيم خليج فارس» با قدمتي طولاني در درازاي تاريخ داراي حيات بوده است. در اين جزيره، از دورترين ايام به ويژه دوران تاريخي پيش از اسلام و دوران اسلامي، آثار تاريخي بسياري بر جاي مانده است كه به معرفي مختصر آن ها مي پردازيم.
گور معبد هاي پالميران
در بخشي از كوهستان جزيره ي خارگ گورهاي فراواني احداث شده است كه با توجه به عمق كم و سطح مدور بعضي از اين گورها، آن ها را به زرتشتيان نسبت مي دهند. همچنين بر روي بعضي ديگر از اين گورها كه داراي مدخل هاي كوتاهي هستند، نقش صليب ديده مي شود. اين هم نشان گر اين است كه مسيحيان مرده هاي خود را در آن جا به خاگ مي سپرده اند.

آتشكده
در ضلع شرقي بقعه امامزاده مير محمد و بر روي يك بخش كوهستاني خارگ زير بناي يك آتشكده مربوط به عصر ساسانيان وجود دارد كه به طور كامل تخريب شده است و اكنون بر روي اين زير بنا، ساختمان كوچكي جهت تاسيسات زلزله نگاري ساخته شده است.

گور دلمن
يكي ديگر از آثار مهم تاريخي موجود در جزيره ي خارگ ، دو تخته سنگ بزرگ بر فراز كوهستان جزيره است كه به صورت ضربي بر روي هم قرار دارند. «گير شمن» معتقد است كه اين اثر يك نمونه از گورهاي دلمن بوده و متعلق به هزاره ي يكم پيش از ميلاد مسيح در حدود سه هزار سال پيش است. اهالي خارگ اين اثر را «خواهران» ناميده و معتقد اند كه اين دو سنگ در واقع دو خواهر بوده اند كه جهت دوري از اجنبي ها،  از خداوند خواستند آن ها را به صورت سنگ درآورد.
آرامگاه امامزاده مير محمد حنفيه
يكي از مهمترين و با ارزش ترين آثار تاريخي و فرهنگي جزيره ي خارگ آرامگاهي است كه در قسمت جنوب غربي جزيره همچون نگيني خود نمايي مي كند.
بناي اين آرامگاه كه تاريخ 738 ه.ق را بر خود دارد، مربوط به حكمراني سلسله ي سلجوقيان در ايران است. اين بنا با دو گنبد هرمي شكل مضرس و گنبد مدور كوچک ،‌ زيبايي خاصي را بوجود آورده است. فضاي دروني اين بقعه با كاشي كاري ستاره ايي و هشت ضلعي تزيين شده است.
براساس اعتقادات اكثر محققين و مورخين، اين بقعه آرامگاه محمد حنفيه فرزند امير المومنين علي (ع) است و كتيبه ايي نيز بدين مضمون در داخل آرامگاه وجود دارد: «هذه المشهد امير المومنين محمد بن امير المومنين علي (ع) (كتيبه حسين النجاري)
بنابر اعتقادي، مير محمد حنفيه فرزند حضرت علي (ع) بر اثر ظلم و ستم بني اميه و بني مروان نسبت به خاندان بني هاشم از مدينه مهاجرت كرده و در راه بصره، در خارگ اقامت گزيده و به دليل مسموميت فوت كرده است. كاشي كاري فضاي ديوار هاي داخلي آرامگاه، اغلب زرين فام  و داراي اهميت فراواني است. آرامگاه مير محمد حنفيه از مهمترين زيارتگاه هاي موجود در جنوب ايران است». مجموعه  آرامگاه مير ممد حنفيه با شماره 2205 توسط سازمان ميراث فرهنگي كشور در فهرست آثار ملي ثبت شده است.
قلعه پرتغالي ها در شمال شرقي جزيره كه توسط «بارون كنيپ هاوزن» در سال 1748 ميلادي ساخته شده، از ديگر آثار تاريخي خارگ محسوب مي گردد. برج و باروهاي اين قلعه اكنون به طور كامل تخريب شده است.
گورستان مسيحيان، آب انبار، قناعت، گورستان اهل سنت و بقعه پير علم دار، از جمله ديگر آثار تاريخي و فرهنگي جزيره ي خارگ محسوب مي شود.
صنعت نفت در خارگ
جزيره خارگ به عنوان بزرگ ترين بندر صادراتي نفت خام مي باشد. اولين قطره نفت ، در 45 سال پيش، يعني در سال 1339 ه.ش.به مخازن جزيره خارگ رسيد و اولين كشتي كه از خارگ نفت خام بارگيري نمود، كشتي «هلديا» با ظرفيت 748/16 تن بوده است.

حماسه مقاومت خارگ
هم زمان با شروع جنگ تحميلي در 31/6/1359 عليه نظام نوپاي اسلامي، انهدام منابع حياتي و اقتصادي و تاسيسات نفت به عنوان يكي از اهداف مهم و استراتژيك دشمن قرار گرفت. هدف دشمن از بين بردن توان اقتصادي ومنابع مالي كشور ما بود كه عموما از طريق نفت خام تامين مي شد . دشمن قصد داشت از اين طريق در روند ادامه و پشتيباني جنگ و زندگي روزمره مردم وقفه ايجاد نمايد. اذا در طول هشت سال دفاع مقدس، جزيره خارگ 2888 بار مورد هجوم حملات هوايي و موشكي دشمن متجاوز قرار گرفت.
اولين حمله دشمن به تاسيسات نفتي خارگ در تاريخ 2/7/1359 مقارن ساعت 15:36 صورت گرفت. در طي دفاع مقدس كليه كاركنان و پرسنل ايثارگر امر «نفت» مستقر در جزيره و سكوهاي نفتي، چهار ميدان نفتي ابوذر، درود، فروزان و اسفنديار، هم گام با ساير رزمندگان اسلام، در عرصه ي توليد و صدور نفت با جان فشاني ها و فداكاري هاي خود به حفظ و حراست و زنده نگه داشتن شريان حيات اقتصادي كشور پرداختند. در اين راه پرافتخار، تعدادي از پرسنل زحمت كش و شجاع مراكز نفتي خارگ، سكو هاي بهره برداري  و شناور هاي دريايي به افتخار شهادت نايل آمدند و عده ايي هم مجروح يا به اسارت دشمن درآمدند و با مجاهدت هاي بي نظير خود حماسه ي عظيم و ماندگار مقاومت خارگ را در كتاب قطور افتخارات ايرانيان به ثبت رسانيدند.
از ديگر اقدامات پرسنل زحمتكش و ايثارگر شركت هاي نفتي، جمع آوري كمك هاي مالي و مواد غذايي و ساير اقلام مورد نياز جبهه ها بود كه به صورت كاروان كمك هاي مردمي به جبهه ها ارسال مي شد. همچنين در طول هشت سال دفاع مقدس، كاركنان شركت هاي  نفتي با پرداخت كمك هاي نقدي و كسر حقوق ماهانه ي خود، در خدمت جبهه و دفاع مقدس قرار داشته اند.
شركت نفت فلات قاره هم از جمله شركت هاي مهم نفتي است كه فعاليت هاي دريايي خود را در پهنه ي خليج فارس شامل اكتشافات، توليد، توسعه و صادرات آغاز كرد و با توسعه و بهره برداري از منابع نفتي، فعاليت هاي خود را گسترش داد.
در طول هشت سال دفاع مقدس، بارها تاسيسات نفتي در خشكي و دريا، مورد تهاجم دشمن قرار گرفت و صدمات قابل ملاحضه ايي به آنها وارد آمد. مورد تهاجم دشمن قرار گرفت و صدمات قابل ملاحضه ايي به آنها وارد امد. اما با افتخار مي توان گفت  حتي در سخت ترين شرايط، ضمن انجام تعميرات اساسي و راه اندازي موقت تاسيسات آسيب ديده، توليد نفت و صادرات نفت از شريان حيات اقتصادي ميهن اسلامي با تلاش و مجاهدت خستگي ناپذير كاكنان شريف و ايثارگر هيچ گاه متوقف نگرديد.
شركت نفت، بلافاصله بعد از پذيرش قطعنامه 598 سازمان ملل متحد از سوي ايران، تمام همت خود را صرف سازماندهي مجدد و بازسازي و نوسازي تاسيسات آسيب ديده نمود.
کتاب: موج تا اوج / نوشته: اسکندر میگلی
————————————-
بعلت هم خوانی متن فوق با سیاست سایت در جهت یکسان سازی نام خارگ ، تمامی واژه های خارک اصلاح و به خارگ تبدیل شده اند .
جمعیت درج شده در این مقاله جمعیت جزیره در سال 1390 می باشد .
به نقل از پایگاه خبری تحلیلی جزیره خارگ